Praktijk voor psychotherapie John Cahill

wisselwerking mens maatschappij
Individu en omgeving zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ze vormen een eenheid en beïnvloeden elkaar. Een individu ontwikkelt zijn identiteit in relatie met zijn omgeving.

In bredere zin is dat de maatschappij. We integreren maatschappelijke waarden en normen in onze identiteit. Dit is in principe ook nodig, want deze zorgen voor een zekere regulatie en stabiliteit in de samenleving en waarborgen daarmee het voortbestaan hiervan. We vallen vaak samen met veel van deze waarden en normen en zijn ons er meestal niet bewust van. Het is onze normaliteit. Maar wat gebeurt er als de maatschappelijke waarden en normen niet (meer) in overeenstemming zijn met onze behoeften?

De situatie van een persoon geeft altijd de sociaal-culturele wereld weer van de gemeenschap waarvan hij deel uitmaakt. Sociale, politieke en economische factoren en de fysieke aspecten van een omgeving hebben grote invloed op het voorkomen van psychische problemen. In een rapport van de World Health Organization (WHO) uit 2009 wordt dit verband ook al genoemd. Een samenleving die veel neurotische individuen bevat, moet een neurotische maatschappij zijn en andersom. Individuen die patiënt worden genoemd, kunnen gezien worden als een spiegel waarin maatschappelijke fenomenen zich als symptoom presenteren. Wat is er in onze (westerse) maatschappij aan de hand dat er zoveel mensen zijn die zich niet goed voelen?

Onze maatschappij kenmerkt zich door een sterke economische gerichtheid. Winst- en verliescijfers gaan steeds meer voor de mens. Je ziet dit paradoxaal genoeg zelfs terug in de zorg. Alles staat in het teken van consumptie en materieel bezit en de mens is langzamerhand een economische factor geworden. Daarnaast is er een sterke gerichtheid op het individuele succes: je bepaalt je eigen lot en bent dus verantwoordelijk voor je eigen succes, maar ook je eigen falen. Dit leidt aan de ene kant tot meer keuzevrijheid, maar heeft ook tot gevolg dat mensen eenzaam worden en het gevoel hebben mislukt te zijn als ze niet mee willen of kunnen komen en niet succesvol zijn. Er is weinig sprake meer van solidariteit. Het is ieder voor zich want we zijn concurrenten van elkaar geworden. Alles is mogelijk of lijkt maakbaar. Op veel fronten kunnen onze behoeften onmiddellijk bevredigd worden en we kunnen dat bevredigingsmoment dan ook nauwelijks meer uitstellen. Dit heeft ook grote gevolgen voor ons milieu. De huidige generatie groeit op in een situatie waarin intieme en wezenlijke, vormende relaties steeds meer ontbreken. De nadruk ligt dus op differentiatie van onze omgeving en niet de op verbinding hiermee.

Veel sociologen hebben geconcludeerd dat de persoonlijke identiteit daardoor heel wat minder solide en stabiel is dan in de periode dat familie, lokale gemeenschap en stand of klasse het beeld bepaalden. Dat verlies aan identiteit leidt uiteindelijk tot grote psychische problemen: depressie en persoonlijkheidsstoornissen. Veel mensen voelen zich machteloos in een overgereguleerde omgeving. Gek genoeg laat de individualistische maatschappij weinig autonomie toe. De Wachter (2013) betoogt zelfs dat onze maatschappij sterke borderline kenmerken vertoont zoals impulsiviteit, de hang naar genot, instabiele relaties en onaangepaste agressie.

Tegelijkertijd is er ook een trend om deze psychische problemen los te zien van hun context. Veel psychische klachten die in hun context heel verklaarbaar zijn, worden exclusief van een individu gemaakt. In het ergste geval worden bepaalde gedragingen van mensen juist als oorzaak van maatschappelijke problemen gezien in plaats van andersom (zoals opstandige jongeren, junkies, werklozen, allochtonen). De manier waarop onze maatschappij op dit moment haar afwijkingen definieert is van een bedenkelijk ethisch niveau. Het zorgt voor de vernietiging van de sociale verbanden.  

 
Ook in de kunst zie je reacties op maatschappelijke fenomenen terug. In programmaboekje van Origine, een dansvoorstelling van Sidi Larbi uit 2008, lees ik: ‘het stuk is een ode aan de alomtegenwoordigheid van objecten om ons heen en hun rol als buffer tegen onze extreme eenzaamheid in de wereld van vandaag’.



Sorry,your broswer do not support EasyTagCloud 3D Plugin

behoefte bewustwording Coaching communicatie gedrag Gestalttherapie identiteit individuele therapie Links Maatschappij omgeving Privacy psychische klachten relatie Relatieherapie schaamte schuld Therapy in English verantwoordelijkheid werksituatie wisselwerking Zelfregulatie